ForumIRC.Com - Tekil mesaj gösterimi - Psikolojide Kavramlar
Tekil mesaj gösterimi
Standart Yanıt: Psikolojide Kavramlar #205
Painfully - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Alt 14 Nisan 2021, 09:13
Öz Saygı

Bir kişinin kendisini algılamasına ilişkin bir kavram olan öz saygı (self-esteem) kişinin kendisine bir birey olarak yüklediği değeri ifade etmektedir. Öz saygı benliğin duygusal öğesidir. Rosenberg'in klasik tanımına göre her insanın bir kişi olarak değeri hakkındaki duygusudur.
Bu duygu öz saygı araştırmalarının temeli olmuştur zira öz saygı araştırmaları kişilerin kendilerini değerlendirebileceği ve bunu tutumları eylemleri ve sözleri vasıtasıyla ifade edebileceği varsayımına dayanmaktadır. Bir birey kendini değerlendirmeye çalıştığında ya salt kişisel özelliklerini dikkate alır ya da mensup olduğu gruplara referansla değerlendirme yapar. Bireyin kendi kişisel özelliklerinin sübjektif değerlendirmesi kişisel öz saygıyı; bireyin özdeşleştiği grupların özelliklerinin sübjektif değerlendirmesi ise kolektif öz saygıyı oluşturur.
Öte yandan öz saygı kişinin içinde bulunduğu durumlardan da etkilenir. Yaşanan olaylar ve alınan enformasyonlar kişinin kendine ilişkin imajlarını değiştirebilir. Bu nedenle dispozisyonel öz saygı ile durumsal ya da bağlamsal öz saygıdan söz edilebilir.
Tarihsel olarak öz saygının kavramsallaştırılmasında iki teorisyen James ve Cooley'in çalışmaları önemli bir yer tut-maktadır (Bolognini ve ark. 1998). James öz saygı (self love) kavramında kişinin başarıları ile özlemleri arasındaki oranı öne çıkarmıştır (öz saygı=başarılar/özlemler). Cooley diğerlerinin kişiye ilişkin görüşlerinin diğerlerinin aynasında yansıyan imajının (looking glass şelf) belirleyici olduğunu vurgulamıştır.
Öz saygı modern Batı toplumlarının bir özelliği olan bireyselci bir insan ideolojisi içinde kök salan bir kimlik boyutudur. Bu toplumlarda bireyler kendilerini özel bir kişi anlayışına dayalı bir sembolik alanda inşa ederler. İçinde yaşadığımız kitle iletişim ve serbest rekabet uygarlığı bireylerin olumlu bir imaja sahip olmalarını temel bir değer haline getirmiştir öylesine ki öz saygının kazanılması sosyalleşmenin başarısının göstergesi olarak görülmeye başlamıştır.
Bu kültür çocukların hareketlerinden sorumlu bir kişi olarak görülmesi gerektiğini vurgulamış ve kendini ifade etme ve gerçekleştirmeyi bir hedef olarak göstermiştir.
Maslow'un ihtiyaçlar piramidinin en üst katında yer alan kendini gerçekleştirme hedefi hümanist düşünce geleneğinden gelmektedir. Başlangıçta çocuğun içinde yaşadığı toplumun inanç ve değerlerini duygu düşünce ve davranış tarzlarını sosyal rolleri ve normlarını içselleştirmiş bir üyesi haline gelmesini ifade eden sosyalleşme günümüzde çocuğun kendini geliştirmesi kişiselleştirmesi ve yüceltmesi hedeflerine doğru kaymıştır.
Öz saygı son çeyrek yüzyılda önemli bir araştırma alanı olmaktan öte geniş bir kitlenin ilgi odağı haline gelmiştir. Bir yanda psikologlar eğitimciler ve ruh sağlığı uzmanları öte yanda gittikçe genişleyen bir halk kitlesi öz saygı terimi altında toplanan olgulara ve sorunlara ilgi duymuştur.
Çeşitli yaşam alanlarındaki performans düşüklükleri depresyonlar İntiharlar ergenlik ve gençlik sapmaları okul başarısızlıkları ve uyumsuzlukları erken hamilelik ve benzeri sorunlar öz saygı düzeyiyle ilişkilendirilerek anlaşılmaya çalışılmıştır.
Günümüzde çeşitli araştırmacılar öz saygının insanların yaşamında önemli bir rol oynadığı onların düşünceleri duyguları ve davranışlarında etkili olduğu konusunda görüş birliği içindedirler. Yapılan araştırmalarda öz saygı düzeyinin kendine güven iç tutarlılık zamanda istikrarlılık kararlı tepkiler gösterme kendini yücelterek sunma gibi değişkenlerle ilişkili olduğu yönünde bulgular elde edilmiştir.
Öz saygının yapısı konusunda bazı yazarlar genel bir duygudan (Coopersmith 1967) söz ederken bazıları (Bracken 1996; Harter 1982; Marsh 1989) çok boyutlu bir yaklaşım sergilemektedirler. Faktör analizi temelinde yapılan çalışmalar (Harter ve Pike 1984) insanın kendini değerlendirmesinin çok boyutlu bir nitelik gösterdiği tezine ağırlık vermektedir.
Kendini değerlendirmenin çocukluktan itibaren gelişim dönemlerine bağlı olarak alanlara göre farklı bir seyir izlemesi de bu tezi desteklemektedir. Öz saygının boyutları sayılabilecek bu temel alanlar arasında okul başarısı atletik yetenek ilişkisel yetenek fiziksel görünüm davranışlar ve bunlara ek olarak yakın dostluklar duygusal ilişkiler ve mesleki başarılar sayılmaktadır.
Fakat farklı alanlar da olsa Öz saygının faktör yapısında özellikle iki faktör öne çıkmaktadır: Kapasite veya yeteneklerin değerlendirilmesi ile kişisel uygunluğun (sosyal kabul açısından) değerlendirilmesi. Bazı yazarlar iki yaklaşım arasında bir çelişki bulunmadığını her ikisinin de insanın kendini değerlendirmesinin bir parçası olduğunu yani kendimiz hakkında bazen genel (global öz saygı) bazen da alanlara göre (özgül öz saygı) bir değerlendirme yaptığımız fikrini savunmaktadırlar. Buradan hareketle iki değerlendirme tipini birbirine göre hiyerarşik bir tarzda konumlayan farklı modeller geliştirilmiştir (Hattie ve Marsh 1996).
Öz saygı düzeyinin ölçülmesi öz saygının kavramsallaştırılmasında temel alınan yaklaşımlara göre farklı yöntem ve ölçeklerle yapılmaktadır. Ancak pratikte çok boyutlu ve çok-skorlu ölçekler daha çok tercih edilmektedir. Bu tür ölçekler Özel bir sorun konusunda yani belirli bir alanda değerlendirme yapılacağında daha uygun düşmektedir.
Örneğin okul başarısı veya fiziksel görünüm konusundaki öz saygı düzeyi araştırılmak istendiğinde çok boyutlu bir ölçeğin sadece bir tek (veya birkaç) alt ölçeğini kullanma imkanı vardır ve bu da önemli bir tasarruf kaynağıdır (Harter 1998).
__________________
“çirkinsiniz ve bu fiziksel değil.”