ForumIRC.Com

ForumIRC.Com (https://www.forumirc.com/)
-   Psikoloji (https://www.forumirc.com/psikoloji/)
-   -   Psikolojide Kavramlar (https://www.forumirc.com/psikoloji/253-psikolojide-kavramlar.html)

Painfully 14 Nisan 2021 09:00

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Makyevelizm

Makyevelizm terimi ünlü siyaset teorisyen! Machiavelli'nin Prens adlı kitabında betimlediği ve manipülasyon yoluyla iktidarı elde etmeye ve kullanmaya ilişkin davranışlar bütününü ifade etmektedir.
Makyevelist kişi diğerleriyle ilişkilerinde sürekli kazanmak isteyen bir kişidir ve bu başarı tutkusu onu sosyal manipülasyona ***ürmektedir. Makyevelist kişilik yapısını inceleyen araştırmacılar (Christie ve ark. 1970) bu kişilerde üç özellik ayırdetmişlerdir:
Birincisi ilişkilerinde duygulara yer vermemektir; onlara göre kazanan kişi rasyonel ve soğuk bir yaklaşımla sadece stratejisiyle meşgul olmalıdır. İkincisi kendilerini toplumda yaygın ahlak anlayışıyla bağlamamaktır; çünkü moral değerler çoğu kez başka insanların manipülasyonunu reddetmektedir. Üçüncüsü ideolojik planda angaje olmamaktır; çünkü ideolojik amaçlar pratikte esnekliğe her zaman izin vermemektedir.
Makyevelist kişiler genel olarak diğerlerini etkilemede ustalık sahibidir; ahlak kurallarına riayet etmez başkalarına karşı güvensizdirler ve kuşku duyarlar diğerleriyle ilişkilerinde düşünerek ve ihtiyatlı davranırlar çıkarlarını kollamak için kolayca yalan söyleyebilirler onlara duymak istedikleri şeyi söyleyerek gerçek düşüncelerini gizlerler içten ve spontan davranışlardan kaçınırlar dostluk ve dürüstlüğe değer vermezler.

Painfully 14 Nisan 2021 09:00

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Manipülasyon

Manipülasyon geniş kitlelerde 'şartlandırma' (Pavlov'un şartlı refleksi anlamında) ile karıştırılan bir kavramdır. Manipülasyon şartlandırmadan farklıdır ve psikolojik teknikler kullanarak hedef kişi ya da kitlede davranış veya kanaat değişikliği yaratmayı içermektedir. Manipülasyon teriminin günlük yaşamda kişiler arası ilişkiler alanında (davranış değişikliği) ve iletişim alanında (kanaat değişikliği) iki farklı kullanımını ayırdetmek mümkündür.
1. Sosyal psikologlar günlük yaşamda diğerlerinden istendik davranışlar elde etmenin iki yolu üzerinde durmaktadırlar. Bunlardan birisi güç öbürü manipülasyondur. Güç kullanımı tanımı gereği güce sahip olmayı içerdiğinden herkes için geçerli değildir. Güce sahip olmayanlar argümantasyon ve cazibe kullanma gibi bazı özel yetenek gerektiren yan yollar dışında ancak manipülasyon yoluyla bunu gerçekleştirmektedirler.
Manipülasyon diğer bir insandan doğrudan yollardan elde edilemeyecek bir şeyi elde etmek için dolaylı teknikler kullanmaktır. Bu teknikler insanların kendiliğinden yapmayacakları bir şeyi tamamen özgür bir şekilde yapmalarını sağlamaktadır. Manipülasyonda serbest seçimde bulunmaya dayalı özgürlük duygusu ve hatta özgürlük illüzyonu büyük önem taşımaktadır. Zira özgürce razı olmak zorlamasız itaat etmek manipülasyonunun temel karakteristiğidir.
Sosyal psikologların üzerinde çalıştıkları manipülasyon teknikleri arasında en tanınmışı 'el alıp kol kapma tekniği' (foot-in-the-door; kapıya ayak koyma tekniği) (Freedman ve Frazer 1966) oltaya takma (law-ball) tekniği (Cialdini ve ark. 1978) yüzüne kapıyı çarpma (door-in-the-face) tekniği (Cialdini ve ark. 1975) ve bunların çeşitli versiyonları (açık ve zımni tarzlar klasik ve yeni tarzlar vb.) sayılabilir.
2. Manipülasyon dar anlamında ve iletişim alanında enformasyon çarpıtmayı ifade etmektedir. Enformasyonun manipülasyonu büyük Ölçüde propagandanın enformasyon olarak enformasyonun da objektif olarak sunulmasına dayanmaktadır.
Umberto Eco İtalyan TV'sine karşı polemiğinde politik enformasyonun manipülasyonu konusunda esprili bir şekilde çeşitli kurallar önermektedir: Emin değilseniz susun (rahatsız edici enformasyonları atmak) uygun olmayan haberi beklenmediği yere koyun (haberi seyircinin dikkat edemeyeceği tarzda vermek) ekonomik veya sosyolojik jargon kullanın (nezle demek yerine coriza sub-fertile demek) bir haberi bütünüyle vermek için gündüz yazılı basının tam olarak vermesini bekleyin hükümet riske girmeden siz de girmeyin (iktidara boyun eğme) ve daima bir bakanın demecini belirtin önemli şeyler eğer yabancı ülkelerde olmuşsa Detaylı bir şekilde gösterin önemli haberleri görüntüsüz söyleyip geçin önemsiz şeylerin görüntülerini gösterin vb.

Painfully 14 Nisan 2021 09:00

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Meçhul Dost

Meçhul dost terimi kentsel yaşamın kalitesi konusundaki tartışmalarda insanların kent ortamında zannedilenin aksine büyük bir psikolojik yalnızlık çekmediklerini ifade etmek üzere Milgram tarafından ortaya atılmıştır.
Meçhul dost kent ortamında oldukça sık görülen ve tanınan fakat kendisiyle yakın ilişkimiz bulunmayan biridir (sokaktaki ayakkabı boyacısı çiçekçi vs.). Meçhul dostlar sayesinde büyük kentlerdeki hayat belki de sanıldığı kadar anonim ve gayri kişisel (impersonef) değildir. İnsanlar kentlerde onlarla hiç konuşmasalar da sanki tanıdıkları insanlarla birliktelermiş gibi bir duygu yaşarlar.

Painfully 14 Nisan 2021 09:00

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Mesaj

Mesaj bir iletişim olayında bir noktadan diğerine (vericiden alıcıya) iletilen enformasyon olarak tanımlanabilir. Mesaj genel olarak bir repertuvardan hareketle ve belirli bir koda göre düzenlenmiş bir işaretler bütünüdür. Verici alıcı kanal kod ve repertuvardan oluşan bir iletişim sisteminin hareketli öğesidir.
Moles mesajları semantik mesajlar (denotatif) ve estetik mesajlar (konotatif) olmak üzere iki gruba ayırmaktadır. Ayrıca mesajların birbirinden anlaşılabilirlik artıktık (redundancy) yani öğelerin yinelenme oranı yenilik ya da orijinallik gibi çeşitli kriterlere göre ayırdedilerek tanımlanabileceğini öne sürmektedir.

Painfully 14 Nisan 2021 09:00

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Minimax İlkesi

Sosyal ilişkileri bir alışveriş gibi kavramsallaştıran bazı teorisyenlere (Thibaut ve Kelley Homans Foa vb.) göre diğeri hakkındaki duygularımız onunla ilişkiden elde edilen kazançlara bağlıdır. İlişkinin kazancı alınan ödüller (maddî kazanç statü ve prestij korunma ve güven duygusu şefkat ve sevgi vb.) ile ödenen pahalar (maddî bedel zaman enerji psikolojik paha ve stres vb.) arası fark şeklinde ifade edilebilir.
Söz konusu teorisyenlere göre insanlar genel olarak kazançlarını maksimum bedelleri minimum kılmak isterler. Ancak bu minimal strateji bir ilişki iki taraf için de doyum sağlayıcı olacak şekilde sosyal norm ve kurallar tarafından dengelenir.

Painfully 14 Nisan 2021 09:00

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Model

Model istatistiksel anlamda bir şeyin ya da bir sürecin maddi veya sözel temsilidir. Bu temsil genelde mantıksal veya matematiksel bir ifadedir. Modelde temsil edilen veri veya değişkenlerin modelin yansıttığı teori veya hipoteze uygun ilişkiler göstermesi beklenir.
Model kavramı gelişimsel anlamda ise çocuk veya yetişkinlerin davranışlarında örnek aldığı bir başka kişiyi ya da referansı ifade etmektedir.

Painfully 14 Nisan 2021 09:01

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Moral Kariyer

Moral kariyer terimi Goffman tarafından toplum içinde bireyin davranışlarının sürekli olarak diğerleri tarafından yargılandığına işaret etmek için kullanılmıştır. Moral kariyer kavramı insanın sosyal yaşamının moral bir kariyer gibi görülebileceğini ifade etmektedir.

Painfully 14 Nisan 2021 09:01

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Moral Taciz

İş yaşamı sorunlarına ilişkin literatürde son yıllarda ortaya çıkan moral taciz kavramı (mobbing) çalışanların iş yerinde maruz kaldıkları moral eziyeti ifade etmektedir. Moral taciz boyutları giderek artan önemli bir iş yaşamı sorunu hatta gözlemcilere göre gerçek bir sosyal patoloji niteliği taşıyor; bir epidemi gibi yaygın ve iş yerlerinin günlük sinsi şiddeti olan moral taciz kendine özgü nedenleri semptomları ve biçimleriyle bir 'iş terörü' oluşturuyor.
Bu nedenle moral taciz konusunda son yıllarda birbiri ardısıra kongreler uzman toplantıları düzenleniyor; iş müfettişleri iş hekimleri psikologlar psikoterapistler tarafından inceleniyor; internet siteleri tartışma platformları kuruluyor.
Araştırmalara göre (Batı toplumları söz konusu) çalışanların yaklaşık % 10'luk dilimi moral tacize uğramaktadır. Tacize en çok maruz kalanlar kariyerlerinin ortasındaki kadınlardır. 40 yaşını geçmiş yalnız yaşayan ve işine çok angaje olanlar moral tacizin ideal hedefleri olarak görünmektedir. Fakat iş yerinde kıskanılan parlak başarılı ve güçlü kişiler de moral tacizin hedefi olabilmektedir.
Moral tacizin nedenleri arasında en çok kâr/kazanç yasası anılmaktadır. Zaman içinde işyeri koşullarının değişmesi yüksek verimlilik ve rekabet arayışı özerkliğin artışı gibi hususlar işsizlik bağlamında çalışanlar üstündeki baskıyı artırmaktadır.
Çalışanları koruyucu yasal mevzuatın işten çıkarmaları zorlaştırması karşısında yöneticiler çalışanları baskı ve moral taciz yoluyla uzaklaştırmaya yönelmektedir. İkinci olarak işyerlerindeki kendi kabuklarından memnun olmayan küçük şeflerin sapık (pervers) eğilimleri önemli bir moral taciz kaynağı oluşturmaktadır.
İnsanın iş anlayışı ve işiyle ilişkisindeki değişiklikler de bunda önemli bir rol oynamaktadır. Legeron'a (2001) göre eskiden insanlar ekmeğini geçimini fabrikada kazanıyordu ve 'ağzım kapatıyordu'. Şimdi insanın evliliğinde ailesinde işinde gelişmesi serpilmesi istenmekte; öz saygı yüceltilmekte ve otoriteye iş kontratıyla ilgili itaat ilişkilerine katlanmak zorlaşmaktadır.
Ayrıca geçen yüzyılda iş koşullan şimdikinden çok daha kötü olmakla birlikte çalışanlar arasında bir sınıf dayanışmasının olduğu; tacize eziyete maruz kalanlarda 'diğerleriyle aynı gemide olma duygusu'nun bulunduğu ve sendikaların da kendi rollerini oynadığı ve bütün bunların sonucunda tacizin aynı şekilde algılanmadığına ya da tacize daha kolay tahammül edildiğine işaret edilmektedir (Muller 2002).
Moral taciz kendini farklı biçimlerde göstermektedir: Binlerce ücretli iş hekimine iş müfettişine sendikalara gelerek iş yeri koşullarına dayanamadıklarını söylüyorlar. Belirtilen taciz şekilleri geniş bir yelpaze oluşturuyor: Aşağılanma hakaret iğneleme zam veya izin verilmemesi keyfi olarak çalışma saatlerinin değiştirilmesi yapılan işin beğenilmemesi sürekli hata veya eksik aranması bir kenara itilip bırakılma ilgisizlik dışlanma soyutlanma vb.
Sorunun artan önemi iş yasalarına moral tacize ilişkin özel hükümler konmasına yol açıyor. Yasal mevzuatta moral taciz işyerinde iş koşullarının çalışanların haklarına ve onuruna zarar verecek fiziksel veya zihinsel sağlığını bozacak veya mesleki geleceğini riske sokacak şekilde bozulmasına yol açan uygulamalar olarak nitelendirilmekte ve çeşitli cezalar öngörülmektedir. Üstelik işverenler de iş yerinde olan bitenden sorumlu tutulmakta ve moral taciz olmamasına dikkat etmekle yükümlü sayılmaktadır.

Painfully 14 Nisan 2021 09:01

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Motivasyon

Motivasyon bireyi belirli bir davranışa angaje olmaya veya yapmaya sevkeden güçler bütünü olarak tanımlanabilir. Bu güçler iç kaynaklı (bilişsel duygusal) veya dış kaynaklı (çevresel) olabilir. Bir işi veya davranışı yapmaktan haz alma; bir işi sonuçlandırmak veya tamamlamaktan kaynaklanan başarı duygusu iç kaynaklı motivasyonlara örnektirler; iş veya davranışa verilen ücret maddi kazanç ve benzeri ödüller iş veya davranışın sonucunda elde edilen kazanç veya avantajlar (statüsünü koruma yükseltme; olası ceza veya kayıplardan kurtulma) dış kaynaklı motivasyonlardır.
Bazı yazarlar içsel faktörleri ihtiyaçlar veya motifler olarak nitelendirmekte dışsal faktörleri ise birey belirli bir yönde davranmaya veya bir şey yapmaya zorlandığında söz konusu etmektedirler.
Motivasyon kavramı oldukça karmaşık bir kavramdır ve her tanım eksik yanlar taşır. Genel olarak bireyi belirti amaçlara doğru yönelten veya belirli davranışları yapmaya doğru güdüleyen bir psikolojik faktör olan motivasyon organizmayı harekete geçiren bir değişikliği ya da gerilimi ifade eder; organizmanın gerili TU bu gerilimi sona erdirecek davranışların yapılmasıyla sona erer. Dolayısıyla motivasyon bireyleri belirli bir yönde davranmaya sevkeden içselleştirilmiş bir olgu (ihtiyaçlar arzular amaçlar) gibi görünmektedir.

Painfully 14 Nisan 2021 09:01

Yanıt: Psikolojide Kavramlar
 
Motor Öğrenme

Basit edimsel öğrenme belli bir amaca varmak için ne yapılması gerektiğinin öğrenilmesidir. Bazen psikomotor öğrenme de denen motor öğrenmede (motor learning) söz konusu olan ise bir şeyin nasıl daha iyi yapılacağıdır Gündelik hayat motor öğrenme gerektiren faaliyetlerle doludur. Bunlar arasında çatal-kaşıkla yemek yemeyi konuşmayı yazı yazmayı araba kullanmayı topu hedefe atmayı bir müzik aletini çalmayı sayabiliriz. Bütün bu becerilerde bireyin davrananlarını hızlı ve doğru olarak yapabilmesi için alıştırma gereklidir.
Motor öğrenmede de uyarıcılar ayırdetmenin öğrenilmesinde olduğu kadar önemlidir; fakat burada durum biraz farklıdır. Örneğin iyi bir golf oyuncusunun güzel bir vuruş yapabilmek için belirli bir uyarıcı durumuna gereksinimi vardır: bileğinde ve bacaklarında belli bir duygunun olması bakışlarının topun üzerinde yoğunlaşması sopasını kaldırırken omuzlarından ve kollarından dönüt (feedback) uyarıcılarının gelmesi gerekir. Piyanistler ve daktilo yazanlar da "herşeyin yolunda olduğu" duygusunu veren belli bir pozisyona girmedikçe işlerini yapamazlar.
Diğer bir deyişle motor becerilerde çevre bedensel iç uyarıcılar ve yapılacak iş arasında bir eşgüdüm (coordmation) söz konusudur. Ancak motor öğrenmelerde üzerinde daha çok durulan şey devranımın yapılış tarzıdır. Motor öğrenme genellikle davranımın yapılmasındaki hız ve hatasızlıkla ölçülür örneğin daktilo sınavlarında hız değerlendirilirken hatalar da hesaba katılır. Daktilo öğrenen bir kimsenin bu şekilde elde edilen günlük test puanları bir grafikle gösterilecek olursa elde edilen eğrinin tipik bir koşullanma eğrisine benzediği görülür. Yani eğri önceleri hızlı ilerleme olduğu sıralarda hayli diktir; kişi ustalığa yaklaştıkça yatıklaşır.


Forum saati GMT +3 olarak seçilmiştir.
Şuanki saat: 12:02.

Powered by vBulletin® Version 3.8.5
Copyright ©2000 - 2022, Jelsoft Enterprises Ltd.